Via het recente boek van Hans Vermaak, maakten we kennis met effectual entrepreneurship – een denkkader van professor Saras Sarasvathy. Zij ontwikkelde dit kader binnen haar onderzoek over hoe succesvolle ondernemers beslissingen nemen in onzekere omstandigheden. Het kader bestaat uit 5 eenvoudig toe te passen principes en voelt voor ons verrassend herkenbaar en vertrouwd aan. We merken dat de principes heel goed aansluiten bij de eerste bouwstenen die gelegd werden tijdens de uitbouw Faromente. Maar – en misschien nog belangrijker – dit kader kan bijzonder relevant zijn voor organisaties die vandaag met verandering, onzekerheid en emergentie te maken hebben.

Om jullie te laten kennismaken met Sarasvathy’s denkkader en jullie op die manier te inspireren, leggen we de vijf principes kort uit en passen we ze meteen toe op het ontstaan van Faromente. In een latere blogtekst zullen we het kader ook toepassen op hoe we vanuit Faromente het handelingsvermogen van organisaties in verandering of woelige context willen versterken. Wil je graag dieper duiken in het originele werk van Sarasvathy, dan verwijzen we je graag door . Ook in hoofdstuk 7 van Hans Vermaak zijn boek vind je duiding.

Effectual entrepreneurship – ondernemen vanuit wat er is – vertrekt van een eenvoudige gedachte: succesvolle ondernemers wachten niet tot alle puzzelstukken op hun plaats liggen; ze beginnen met wat ze hebben, bouwen relaties uit en creëren al doende nieuwe mogelijkheden. Sarasvathy’s kader bevat 5 heldere principes:

1. 🐦 Bird-in-hand – werken vanuit wie je bent, wat je kunt en hebt
2. 💸Affordable loss – wat ben je bereid te verliezen
3. 🤝Crazy quilt – van bij de start bouwen met partners
4. 🍋Lemonade – radar voor verrassingen en van daaruit creëren
5. ✈️Pilot in the plane – de toekomst creëren binnen je eigen invloedssfeer

Bird-in-hand – ‘wie we zijn’ is de basis

Het eerste principe luidt ‘begin met wat je hebt – als het ware de vogels die je al bij de start in handen hebt – en verbeeld wat nog meer mogelijk is’. Faromente is gebouwd op de fundamenten van (1) wie Pieter en Isabelle zijn, (2) wat we kunnen en (2) wie we kennen. Net dat zijn de drie basisvragen die Sarasvathy binnen dit eerste principe centraal zet.

Wie we zijn: het duo Pieter en Isabelle is het handelsmerk van Faromente. We hebben met Faromente de context gecreëerd waarin we als complementair duo onze professionele competenties en talenten volwaardig kunnen inzetten.

Wat we kunnen: de afgelopen jaren bouwden we in diverse contexten kennis en ervaring op in strategie, organisatieontwikkeling, beleidswerk, leidinggeven, grootschalig projectwerk, financiering en internationalisering.

Wie we kennen: we gaan aan de slag met organisaties binnen de sectoren die we zelf goed hebben leren kennen vanuit onze vorige werkervaringen (overheid, social profit, netwerkorganisaties, …).

Affordable loss – wat ben je bereid te verliezen

In haar tweede principe geeft Sarasvathy aan eerder te handelen vanuit draagbare verliezen in plaats van te hopen op verwachte opbrengsten.

De opstart van Faromente vraagt slechts een beperkte financiële investering. We gooiden echter ook andere zaken van waarde in de strijd: beiden gaven we een vaste job als ambtenaar op, lieten een groot intern netwerk en warme collegiale relaties achter en namen afscheid van het ‘gemak’ een werkomgeving  – met al zijn specificaties- door en door te kennen. Onze keuze houdt dus een zeker verlies in. Bovendien zijn we als kleine organisatie erg wendbaar en flexibel, wat het financieel risico beperkt (en beslissen is makkelijk in de eenvoud van het tweevoud).

Lappendeken (Crazy quilt) – nadruk op verbinding

Het derde principes activeert organisaties zich te richten op samenwerking boven competitie. Sarasvathy geeft daarbij het advies om partners heel vroeg te betrekken in een innovatie of opstart opdat ze mee vorm kunnen geven aan het idee. Dergelijke co-creatie staat centraal in Faromente. Al in een heel vroeg stadium toetsen we ons idee en business plan af bij enkele ervaren adviseurs. Maar ook na de lancering reiken we actief uit naar complementaire partners en freelancers om te verkennen hoe we elkaar kunnen aanvullen en versterken en hoe we successen kunnen coproduceren.

Lemonade – radar voor verrassingen

Het vierde principe luidt dat het raadzaam is om een radar te hebben voor verrassingen, niet om ze te vermijden of te managen, maar om er gebruik van te maken om iets te scheppen – When life gives you lemons, make lemonade (or lemon cake 😉). Toegepast op Faromente, geldt deze misschien wel het meest voor Isabelle. Zelfstandig worden en een onderneming uit de grond stampen, stond niet op haar bucket list (zelfs niet helemaal op het einde) – maar ze pakte de verrassing met beide handen aan en samen met Pieter werd de vuurtoren met veel trots uitgebouwd. Het resultaat zie en je lees je op www.faromente.be.  

Beiden staan we met vertrouwen in het leven. We handelen met moed, betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Het maakt dat we verrassingen en zelfs tegenslagen kunnen tackelen en (meestal) zien als kansen. Zoals bezongen door Mumford & sons in ‘The Cave’:

And I’ll find strength in pain

And I will change my ways

We beschouwen onszelf als the pilot in the plane…

Pilot in the plane – de toekomst bouw je zelf

In haar vijfde principe stelt Sarasvathy dat de toekomst niet iets is dat je voorspelt, maar iets dat je zelf mee creëert. Het is dan ook aan te raden je als onderneming te richten op deze activiteiten waar je zelf sturing aan kunt geven, in het bijzonder als het grotere plaatje onzeker is. Dit sluit heel hard aan bij een kernprincipe van Faromente. Wij vertrekken vanuit de overtuiging en actieve hoop dat je als organisatie de toekomst mee vorm kan geven. Net daarom willen we het handelingsvermogen van organisaties op dat vlak versterken.

Tot slot

“De toekomst van het veranderen van organisaties en gemeenschappen ligt niet vast, maar wordt al doende gevormd”; zegt Jaap Boonstra in het voorwoord van zijn laatste boek. En “in het handelen ligt de vernieuwing” besloten, stellen Leike van Oss en Jaap van ’t Hek in hun boek Wederbouw. De kunst van het beginnen dus!

Als organisatie in een context die aan veel en snelle veranderingen onderhevig is, is het dus raadzaam je vogels in eigen hand goed te kennen en in te zetten, te weten wat je aanvaardbaar vindt te verliezen, het lappendeken mee vorm te geven, citroencake te maken en zelf het stuur te bedienen met open en scherpe blik. Het is ook op die manier dat onze vuurtoren steen per steen werd opgebouwd – met de hulp en steun van een stevig netwerk rondom ons. Onze eigen vogels hebben we er in de hand, het lappendeken ligt er gespreid en de citroencake wordt met plezier geserveerd.

Steeds welkom of graag tot ergens onderweg !

Boekenlijst:

Hans Vermaak. De logica van het lappendeken (2025)

Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam. Veranderen voor de toekomst (2026)

Leike van Oss en Jaap van ’t Hek. Wederopbouw (2025)